Cold case-verhalen over de verdwenen kastelen van Noord-Holland
Hoe vind je een kasteel dat niet gevonden mag worden? In de podcastserie De Kasteeldetective van Archeologiemuseum Huis van Hilde behandelt Marius Bruijn cold case-verhalen over verdwenen kastelen van Noord-Holland.
Huis van Hilde is het hoofdbureau van de kasteeldetective en van hieruit onderzoekt hij telkens een nieuwe zaak, doet sporenonderzoek aan de hand van middeleeuwse objecten en gaat op zoek naar tastbaar bewijs op de ‘plaats delict’.
Kastelen die in deze eerste serie worden onderzocht zijn onder andere de Ruïne van Brederode, het verdwenen Kasteel Adrichem in Beverwijk en de Nieuwburg in Alkmaar.
De Kasteeldetective is een podcast van Marius Bruijn en Yvonne Molenaar, voor Huis van Hilde, in samenwerking met o.a. Stichting Monumentenbezit, archeologieplatform Past Forward en Erfgoed Alkmaar. Deze podcast is mede mogelijk gemaakt dankzij steun van Erfgoed Alkmaar, Saricon en het Cultuurfonds, Fonds voor Archeologie en Publiek.
Afleveringen
Aflevering 15: Bonus – Hoe vind je een verdwenen kasteel?
Hoe spoor je een kasteel op dat al eeuwen uit het landschap verdwenen is? In deze bonusaflevering volgt De Kasteeldetective de zoektocht naar verborgen resten onder de grond.
We beginnen in Bloemendaal, in 1971. Daar doen een groep scholieren een onverwachte vondst: het inmiddels beroemde wijnglas van Aelbrechtsberg. Eén van hen, toen 14 jaar oud, vertelt hoe deze ontdekking tot stand kwam — en hoe zij de kans kregen om zelf opgravingen te doen op het terrein.
Ruim vijftig jaar later wordt Aelbrechtsberg opnieuw onderzocht. Dit keer niet met een schep, maar met geavanceerde bodemscans. Wat laten deze moderne technieken zien? En hoe helpen ze archeologen bij het terugvinden van verdwenen kastelen?
Myriam Visser neemt ons mee naar het moment van haar bijzondere vondst. En Ferry van den Oever, van bureau Saricon, vertelt hoe geofysisch onderzoek nieuwe inzichten geeft in wat zich onder de grond bevindt.
Aflevering 14: Kasteel Ter Coulster – De kogel, de moord en de zilverschat #3 De Zilverschat
Op landgoed Ter Coulster in Heiloo wordt een bijzondere vondst gedaan: 44 zilveren munten, verborgen in de grond. Ze dateren uit 1573, het jaar van het Spaans beleg van Alkmaar. Wie heeft deze schat begraven — en waarom?
De Kasteeldetective duikt in het verhaal achter de munten. Waren ze van een soldaat die nooit terugkwam? Of van een vluchteling die halsoverkop moest vertrekken? In een tijd van oorlog en onzekerheid zoeken we naar sporen van de mensen die hier leefden — en moesten vluchten.
Samen met muntenexpert Frank Postma van Archeologiemuseum Huis van Hilde bekijken we de zilverstukken van dichtbij. Wat vertellen ze ons over die roerige tijd? En met vluchtelingenwerker Ayla Emmink verplaatsen we ons in de bewoners van Kasteel Ter Coulster. Hoe zag hun vlucht eruit? Wat namen ze mee — en wat moesten ze achterlaten?
Aflevering 13: Kasteel Ter Coulster – De kogel, de moord en de zilverschat #2 De moord
Wat gebeurde er op landgoed Ter Coulster in Heiloo tijdens de zomer van 1573? Het kasteel lijkt de Tachtigjarige Oorlog zonder schade te hebben doorstaan. Van gevechten of verwoesting is geen sprake. Toch vond er in datzelfde jaar een gewelddadig incident plaats: een driedubbele moord, of in elk geval doodslag en mishandeling.
De kasteeldetective onderzoekt hoe het zo mis kon gaan in het ogenschijnlijk rustige Heiloo. En wat heeft een monnik in Amsterdam met deze zaak te maken?
Samen met Jaap de Graaf van het Historisch Museum Heiloo duiken we in het verhaal van het Spaanse Beleg van Alkmaar en de mogelijke rol van Ter Coulster. Eigenaar en bewoner Bart van der Feen de Lille neemt ons mee naar de plaats delict en laat zien waar de moord kan hebben plaatsgevonden en waar de slachtoffers mogelijk zijn begraven.
Aflevering 12: Kasteel Ter Coulster – De kogel, de moord en de zilverschat #1 De kogel
Wat gebeurde er op kasteel Ter Coulster in Heiloo in de roerige 16e eeuw? Van dit middeleeuwse kasteel is weinig bekend. In 1517 werd het verwoest door een Gelders huurleger. Hoewel het daarna werd herbouwd, bleef het onrustig: er volgde een moord en ergens op het landgoed werd een zilverschat begraven.
De kasteeldetective onderzoekt hoe de bewoners deze onzekere tijd hebben doorstaan. Wat zeggen archeologische vondsten over het leven op Ter Coulster?
Samen met eigenaar en bewoner Bart van der Feen de Lille verkennen we het landgoed en bekijken we een kanonskogel uit de aanval. Amateurarcheoloog Karsten Hopman neemt ons mee naar archeologisch museum Baduhenna om vondsten van Ter Coulster te bekijken. Expert middeleeuwse vechtkunst Oskar ter Mors vertelt over de aanvalstechnieken van de Gelderse huursoldaten en wat de kanonskogel daarover prijsgeeft.
Aflevering 11: Château Bloemendaal. #2 De wijngaarden van Aelbrechtsberg?
Hadden de Graven van Holland eigen wijngaarden bij hun huis in Bloemendaal? Een prachtig middeleeuws wijnglas is één van de bijzondere archeologische vondsten op het terrein van het huis Aelbrechtsberg, te bloemendaal. Maar ook blijken er aanwijzingen te zijn voor eigen wijngaarden.
Tegenwoordig ligt Hockey Club Bloemendaal op de plaats van dit voormalige landgoed. De club bestaat inmiddels 130 jaar en is dan ook zeer verbonden met deze locatie. Zij maakten de historische podcast-wandeling ‘Het Mussenpad’.
Anouk Veldman van Huis van Hilde haalt het bijzondere wijnglas uit het depot.
Met Reinier Dike van HC Bloemendaal zoeken we herkenbare overblijfselen van het oude landgoed, tussen de hockeyvelden. Daarna verteld wijnhistoricus Mariella Beukers precies hoe het zit met de wijngaarden van de graven van Holland.
Aflevering 10: Château Bloemendaal. #1 Een bos voor Bacchus?
Op de plaats van Hockey Club Bloemendaal stond in de middeleeuwen het grafelijk hof Aelbrechtsberg. Een buitenhuis van de Graven van Holland. Uit de oudste periode hebben we iets zeer opmerkelijks teruggevonden: Een wijnvat. En verder vrijwel niks. Kunnen we het grafelijke hofleven in Bloemendaal reconstrueren op basis van één wijnvat? En zouden ze zelf hun eigen wijn hebben gemaakt?
Met archeoloog André Numan onderzoeken we ter plaatse hoe het terrein rond de Hockeyclub er in de 12e eeuw uitzag. Daarna duiken we met wijnhistoricus Mariella Beukers in de geschiedenis van de wijn in Nederland.
Aflevering 9: De Nieuwburg gebroken. #3 Vechten op de brug
Wat leren we van een middeleeuwse strijdhamer? In de zomer van 1517 viel een leger van duizenden Friese rebellen en Gelderse strijders kasteel de Nieuwburg, bij Alkmaar, aan. De verdediging maakte geen kans en Alkmaar werd geplunderd. Hoe ging de aanval precies? Wat weten we van de militaire kracht van de aanvallers en de verdedigers?
Met archeoloog Nancy de Jong bekijken we een bijzonder wapen, een strijdhamer, dat gevonden is op het kasteelterrein. Met docent historische krijgskunst Oskar ter Mors gaan we dieper in op het gebruik van dit wapen.
Daarna proberen we ons in te leven in de angstige kasteelbewoners van de Nieuwburg tijdens de aanval.
Aflevering 8: De Nieuwburg gebroken. #2, Het leger van Grote Pier
Kasteel de Nieuwburg, bij Alkmaar, was rond het jaar 1500 niet meer de stevige militaire vesting die het ooit was. Wat weten we over de staat van het kasteel, vlak voordat het een aanval van het Friese leger van Grote Pier te verduren kreeg?
We vragen om hulp bij het onderzoek in Alkmaar bij Emmy Reijngoud – Posthuma, die de middeleeuwse geschriften van het kasteel ontcijferde. Daarna gaan we naar Kasteel Radboud in Medemblik om met conservator Paulette Kooijman te achterhalen waarom Grote Pier eigenlijk aanviel?
Ten slotte proberen we ons in te leven in de kasteelbewoners van de Nieuwburg, die een leger op zich af zien komen.
Aflevering 7: De Nieuwburg gebroken. #1, De grens van West-Friesland
Kasteel de Nieuwburg, bij Alkmaar, kon in de Middeleeuwen de stad en de streek beschermen tegen opstandige Westfriezen, plunderaars en andere vijanden. Het gold als onneembare militaire vesting. Tot dat op een dag een groep plunderaars onder leiding van de beruchte Friese zeerover Grote Pier, het kasteel verwoestte. De kasteeldetective vraagt zich af: Hoe kon de trotse Nieuwburg ten onder gaan aan een stelletje ongeregelde bandieten?
We starten het onderzoek bij Alkmaars archeoloog Nancy de Jong, we onderzoeken de Westfriese volksaard bij cultuurpodium de Alkenaer, en we voeren een experiment uit op de plaats van het voormalige kasteel zelf.
Aflevering 6: Een dame als kasteelheer #3, Brederode herrijst
De Ruïne van Brederode heeft een geschiedenis van verwoestingen en restauraties. De laatste adellijke bewoner was vrouwe Yolande de Lalaing. Een dame als kasteelheer dus, in de 15e eeuw. Zij liet Brederode nog éénmaal trots herrijzen.
De kasteeldetective onderzoekt: Hoe gebruikte vrouwe Yolande het huis Brederode? Was het een luxevilla of bewoonde deze adellijke dame een echt ridderkasteel?
Met Merle Lammers van Stichting Mounumentenbezit onderzoeken we de Ruïne van Brederode.
We ontmoeten Yolande de Lalaing zelfs in het echt, bij monde van Carla van Den Berg, vrijwilliger bij Brederode.
In Huis van Hilde bespreken we een bizar stukje keukenafval van de kasteelbewoners: Een middeleeuws bot van een orka!
Aflevering 5: Een dame als kasteelheer #2, Brederode hersteld
Het kasteel Brederode werd in 1427 grotendeels verwoest. Pas toen een dame van hoge adel het in bezit kreeg, Yolande de Lalaing, werd het hersteld. Maar in wat voor een vorm? Wat was er toen nog van het kasteel over?
De kasteeldetective onderzoekt: Konden ze de glorie herstellen en Brederode weer opbouwen tot een echt kasteel? We starten het onderzoek op de Ruïne van Brederode. We duiken in het leven van Yolande de Lalaing met middeleeuwenexpert Elisabeth den Hartog. En we ontdekken op Huis van Hilde een uniek overblijfsel van het kasteel: Een beschilderd vensterglas uit de 15e eeuw.
Aflevering 4: Een dame als kasteelheer #1, Brederode verwoest
De ruïne van Brederode in Santpoort heeft dikke muren, hoge torens, een slotgracht, alles heeft de uitstraling van een echt middeleeuws kasteel. En toch is het maar de vraag of dat klopt. Het is alsof dit gebouw té goed zijn best doet. Is het stiekem iets anders?
De kasteeldetective vraagt zich af: Wat bouwde de Brederode’s eigenlijk? Was het een kasteel of lijkt dat alleen maar zo?
Aflevering 3: Het kasteel van een moordenaar #3: Kasteel Adrichem in het Sportpark
We zijn in middeleeuws Beverwijk op zoek naar het kasteel van Gerard van Velzen, deze heer van Beverwijk vermoorde in 1296 op brute wijze de populaire graaf van Holland, Floris de vijfde.
De Kasteeldetective heeft informatie van een kasteel in Beverwijk, Adrichem, en zoekt bewijs dat dit kasteel in de tijd van Gerard al bestond. Een bijzondere archeologische vondst kan wel eens het ultieme bewijsstuk zijn…
Aflevering 2: Het kasteel van een moordenaar #2: Kastelen zoeken in Beverwijk
Wat bezielt een edelman om zijn eigen graaf te vermoorden? In aflevering 2 van De Kasteeldetective gaat Marius Bruijn op zoek naar het verdwenen kasteel van Gerard van Velsen, de man die Floris V van Holland om het leven bracht. Wat weten we over zijn verblijfplaats in Beverwijk? En wat gebeurde daar, vlak voordat hij de fatale aanval op Floris pleegde?
De kasteeldetective duikt samen met schrijver Kees Nieuwenhuijsen en Museum Kennemerland in een van de duisterste hoofdstukken van de middeleeuwen.
Aflevering 1: Het kasteel van een moordenaar #1: Gerard van Velsen
Gerard van Velsen vermoordde in 1296 de populaire graaf Floris V. Over de moord heersen nog altijd verschillende motieven. Behalve dat Gerard als straf ter dood veroordeeld werd, werd ook zijn kasteel verwoest, om zo de herinnering aan een vermeende landverrader volledig weg te vagen.
In de eerste aflevering van de nieuwe ‘ArcheoPodcast’ gaat Marius, alias ‘de kasteeldetective’, op zoek naar de plaats waar Gerard woonde. Hij gaat onder andere op bezoek bij Kees Nieuwenhuijsen, auteur van Moord ende Doodslag over geruchtmakende moorden in middeleeuws Holland en bezoekt met amateur-archeoloog Jan Morren de plek waar de resten van het Huis te Velsen zijn gevonden.
