Het Oer-IJ heropend

Aspecten van een archeologisch-culturele genealogie van Kennemerland in Middeleeuwen en Nieuwe tijd

door Dr. G. P. Alders

De landschapsontwikkeling van Kennemerland vormt de rode draad van deze publicatie. De regio, gelegen op de plaats van het voormalige Oer‑IJ‑estuarium, laat zien hoe water en mens elkaar al duizenden jaren beïnvloeden. Vanaf de prehistorie bleven de kustzones met strandwallen en oude duinen bewoond. Juist daar begon een landschapsverhaal dat vandaag nog zichtbaar is.

Kennemerland en het Oer‑IJ

In de Vroege Middeleeuwen ontstonden op de strandwallen domeinhoven. Bewoners bouwden hier de eerste kerken en organiseerden het bestuur. Vanuit deze kernen ontgonnen zij de omliggende veengebieden. Daardoor klonk het veen in en verschenen grote meren. Vanaf de zestiende eeuw pakten inwoners dit probleem actief aan. Ze legden meren droog met molens en dijken en bouwden een slim systeem van waterbeheer op. Zo bleef het gebied leefbaar en groeide de bevolking gestaag.

Water, verstedelijking en leven met risico’s

Water bleef altijd aanwezig. Toch zorgden scheepvaart, vroege industrie en technische kennis voor nieuwe kansen. Deze combinatie van water en verstedelijking bepaalt nog steeds het karakter van Kennemerland. Het landschap veranderde voortdurend, maar verloor nooit zijn samenhang.

Thema’s en microregio’s in beeld

De publicatie verkent twaalf thema’s en microregio’s. Denk aan droogmakerij De Beemster met haar buitenplaatsen, de opkomst van de stolpboerderij en de ontwikkeling van de Kennemer windmolens. Ook het militaire landschap, de vroege industrie aan de Zaan en middeleeuwse veenontginningen komen aan bod. Egmond en domeinhoven zoals Vronen‑Oudorp krijgen extra aandacht. Zo ontstaat een samenhangende landschapsbiografie, die gemeenten helpt bij toekomstig archeologisch beschermingsbeleid. Auteur Gerard Alders promoveerde met dit onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam.

Noord-Hollandse Archeologische Publicaties-16

433 pagina’s | ISBN 9789492428035 | 2025

Open hier de publicatie Het Oer-IJ heropend in PDF (38 MB)

Deze publicatie is in een beperkte oplage verkrijgbaar in de museumwinkel van Huis van Hilde en kost € 29,95